ប្រវត្ត នៃជម្លោះគ្មានទីបញ្ចប់រវាងអុីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីន
អ៊ីស្រាអែល និងក្រុមហាម៉ាស បានជាប់គាំងក្នុងវដ្តជម្លោះហិង្សាថ្មីមួយទៀត បន្ទាប់ពីការវាយប្រហារដ៏ធំគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលកាលពីថ្ងៃសៅរ៍ ទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ ដែលរួមមានទាំងការវាយប្រហារតាមអាកាស តាមផ្លូវទឹក និងបញ្ជូនខ្មាន់កាំភ្លើងទំលុះចូលតាមច្រកព្រំដែន ខណៈការវាយឆ្មក់នេះផ្តួចផ្តើមដោយក្រុមប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់កាហ្សា។ នេះជាព្រឹត្តិការណ៍លុកលុយដ៏ធំបំផុតចូលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលក្នុងរយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មក។ ត្បិតមិនមែនជារឿងថ្មីនៃជម្លោះរវាងប្រជាជាតិទាំងពីរ ប៉ុន្តែតើជម្លោះនេះមានចាប់តាំងពីពេលណា? ហើយកើតឡើងរបៀបណា?
*សាវតានៃជម្លោះរវាងប្រជាជាតិទាំងពីរ
បន្ទាប់ពីចក្រភពអូតូម៉ង់បានចាញ់នៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ (១៩១៤-១៩១៨) ចក្រភពអង់គ្លេសបានគ្រប់គ្រងលើទឹកដីកាហ្សាដែលមានជនជាតិភាគតិចជ្វីហ្វនិងជនជាតិអារ៉ាប់រស់នៅភាគច្រើន។ សហគមន៍អន្តរជាតិបានប្រគល់ភារកិច្ចឱ្យអង់គ្លេសជាអ្នកបង្កើតទឹកដីកំណើតជនជាតិជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន ដែលជាសកម្មភាពមួយបានបង្កើនភាពតានតឹងរវាងក្រុមទាំងពីរ។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩២០ និងឆ្នាំ ១៩៤០ ចំនួនជនអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វទៅកាន់ប៉ាឡេស្ទីនបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង។ នៅឆ្នាំ ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានបោះឆ្នោតបែងចែកចេញជារដ្ឋជ្វីហ្វ និងអារ៉ាប់ ដាច់ដោយឡែក ខណៈទីក្រុងហ្សេរុយសាឡឹមស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អន្តរជាតិ។
ដោយមានភាពចម្រូងចម្រាស់នៅឆ្នាំ ១៩៤៨ អង់គ្លេសបានដកខ្លួនចេញ ហើយមេដឹកនាំជ្វីហ្វបានប្រកាសអំពីការបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។ ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើនបានជំទាស់ការបង្កើតរដ្ឋនេះ ហើយសង្រ្គាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែលដំបូងបានចាប់ផ្តើម។ យោធាអេហ្ស៊ីបចាប់ផ្តើមគ្រប់គ្រងតំបន់កាហ្សាពីឆ្នាំ១៩៤៩ ដល់ឆ្នាំ ១៩៦៧ ។ ក្រោយមកក្នុងសង្គ្រាមរយៈពេល៦ថ្ងៃ អ៊ីស្រាអែលបានដណ្តើមយកតំបន់កាហ្សាមកកាន់កាប់វិញ។
*ក្រុមហាម៉ាសជានរណា?
ហាម៉ាស គឺជាក្រុមអ៊ីស្លាមនិកាយស៊ុននីនិយម។ ក្រុមហាម៉ាស ដែលជាចលនាតស៊ូអ៊ីស្លាម (Harakat al-Muqawama al-Islamiya) គឺជាក្រុមនយោបាយមានសមត្ថភាពយោធាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោក Sheikh Ahmed Yassin អ្នកនយោបាយនិងជាបព្វជិតប៉ាឡេស្ទីន និងជាបក្សពួកជាមួយបងប្អូនមូស្លីម (Muslim Brotherhood) ដែលជាអង្គការអ៊ីស្លាមនិកាយស៊ុននីឆ្លងដែនបង្កើតឡើងដោយអ្នកប្រាជ្ញអ៊ីស្លាម នៅអេហ្ស៊ីបនិងមានការគាំទ្រពីអ៊ីរ៉ង់ ។
នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៨៧ ក្រុមហាម៉ាស ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ West Bank និងកាហ្សា ចាប់ផ្តើមធ្វើចលនាបះបោរប៉ាឡេស្ទីន ជាលើកដំបូងប្រឆាំងអ៊ីស្រាអែល។ ចលនាបះបោរនេះតស៊ូដើម្បីបញ្ចប់ការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែលលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន និងការបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្លាម។
នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ប្រធានអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន លោក Yasser Arafat បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងអូស្លូo ជាមួយអ៊ីស្រាអែល ហើយបានប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការចរចាបញ្ចប់ជម្លោះ។ ក្រុមហាម៉ាស់ដែលប្រឆាំងនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានបើកការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាតជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។ កាលនោះអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលលោក Shimon Peres បាននិយាយថាលោកនឹងធ្វើសង្រ្គាមឥតឈប់ឈរប្រឆាំងនឹងក្រុមហាម៉ាស។
នៅប្រហែលមួយឆ្នាំបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់មេដឹកនាំប៉ាឡេស្ទីន លោក Yasir Arafat ដែលជាសហស្ថាបនិកអង្គការយោធាប៉ារ៉ាចលនារំដោះជាតិប៉ាឡេស្ទីននៃក្រុមហាម៉ាស បានឈ្នះការបោះឆ្នោតសភាប៉ាឡេស្ទីន។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ ២០០៧ មានតែក្រុមហាម៉ាសតែមួយគត់ដែលកាន់កាប់តំបន់កាហ្សា ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមកអ៊ីស្រាអែល និងប៉ាឡេស្ទីនបានប៉ះទង្គិចគ្នាជាច្រើនសិបដង ខ្លះមានទាំងជម្លោះទ្រង់ទ្រាយតូច ខ្លះបង្កជាគ្រោះមហន្តរាយធំដែលនាំឱ្យមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ស្លាប់។
*ជីវិតជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់កាហ្សា
កាហ្សាស្ទ្រីប ដែលជាតំបន់ឆ្នេរដ៏តូចមួយ ដែលជាជម្រករបស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនប្រហែល ២.៣ លាននាក់ ហើយត្រូវបានកាន់កាប់ដោយក្រុមហាម៉ាស។ អ៊ីស្រាអែលបានចាត់វិធានការបិទផ្លូវយ៉ាងតឹងរ៉ឹងលើតំបន់កាហ្សា ដោយរឹតត្បិតលើលំហូរទំនិញពាណិជ្ជកម្ម ដែលធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចនៅតំបន់នេះវេទនាបំផុត។ សម្រាប់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន ជីវិតនៅតំបន់កាហ្សាគឺលំបាក ខណៈអត្រាគ្មានការងារធ្វើមានប្រហែល៥០ភាគរយ ហើយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងប្រព័ន្ធសុខាភិបាលកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន នឹងត្រូវពឹងផ្អែកលើរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលដែលប្រកាន់ជាតិនិយមផង។ ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់កាហ្សា និងតំបន់ West Bank ត្អូញត្អែរពីការរងទុក្ខដោយសារសកម្មភាពរបស់អ៊ីស្រាអែល ដូចជាការបិទព្រំដែនកាហ្សា ការសាងសង់របាំងWest Bank និងការបំផ្លិចបំផ្លាញផ្ទះរបស់ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនជាដើម។
*ហេតុអ្វីបានជាអ្នកទោសប៉ាឡេស្ទីនជាប់ឃុំក្នុងគុកអ៊ីស្រាអែលច្រើនម្ល៉េះ?
មនុស្សជាច្រើនបានជជែកវែកញែកថា តំបន់កាហ្សាទាំងមូលគឺជាគុកគ្មានជញ្ជាំងនៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនទាំង ២.៣ លាននាក់ ដែលត្រូវបានរាំងខ្ទប់ដោយអ៊ីស្រាអែល។ ប៉ុន្តែមែនទែនទៅ ចំនួនជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនជាប់ក្នុងគុកអ៊ីស្រាអែលក៏មានចំនួនច្រើនប្រហែលគ្នានេះដែរ។ អង្គការសហប្រជាជាតិបានរាយការណ៍ថា ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៦៧ នៅពេលដែលអ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់ក្រុងហ្សេរុយសាឡឹមខាងកើត តំបន់កាហ្សា និងតំបន់West Bank អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ខ្លួនជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណមួយលាននាក់។ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលបានចេញបញ្ជាយោធារាប់រយ និងដាក់ឱ្យអនុវត្តដើម្បីទប់ស្កាត់រាល់ការបញ្ចេញមតិ និងការធ្វើនយោបាយរបស់ពលរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។
មានពន្ធនាគារចំនួន១៩ នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងមួយនៅខាងក្នុងតំបន់ West Bank ដែលដាក់អ្នកទោសប៉ាឡេស្ទីន។ មានអ្នកជាប់ឃុំរដ្ឋបាលប៉ាឡេស្ទីនចំនួន ១,២៦៤ នាក់ ដែលត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយគ្មានវេលាកំណត់ ជាការឃុំឃាំងដោយមិនប្រឈមមុខនឹងការកាត់ក្តីឬការចោទប្រកាន់ណាមួយឡើយ។
*ភាពប្រទាញប្រទង់ឥតឈប់ឈរជុំវិញវិហារអ៊ីស្លាម អាល់ អាក្សសា (Al-Aqsa)
មន្ត្រីក្រុមហាម៉ាសបានលើកឡើងពីភាពតានតឹងជាយូរមកហើយជុំវិញវិហារអ៊ីស្លាម អាល់ អាក្សសា សម្រាប់ទាំងអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម និងជនជាតិជ្វីហ្វ។ ប៉ូលីសអ៊ីស្រាអែលបានវាយឆ្មក់វិហារ អាល់ អាក្សសា ក្នុងទីក្រុងហ្សេរុយសាឡឹម ដែលជាកន្លែងដ៏ពិសិដ្ឋបំផុតទី ៣ ក្នុងសាសនាឥស្លាម។ ការទាមទារលើទីតាំងសាសនាមួយនេះបានបង្កជាអំពើហិង្សាពីដ៏បង្ហូរឈាមរយៈពេល ១១ ថ្ងៃរវាងអ៊ីស្រាអែល និងក្រុមហាម៉ាសនៅឆ្នាំ ២០២១ ដែលបានសម្លាប់ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនជាង ២០០ នាក់ និងជនជាតិអ៊ីស្រាអែលជាង ១០ នាក់។
ក្រោយមក បន្ទាប់ពីមានការវាយប្រហារភេរវកម្មនៅក្នុងក្រុងនានារបស់អ៊ីស្រាអែលក្នុងឆ្នាំ ២០២២ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនយ៉ាងហោចណាស់ ១៦៦ នាក់នៅក្នុងទីក្រុងអ៊ីស្រាអែល។ ដោយឡែកនៅដើមឆ្នាំ២០២៣នេះ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលរាប់រយនាក់បានធ្វើការវាយឆ្មក់យោធានៅក្នុងទីក្រុង Jenin របស់ប៉ាឡេស្ទីន។
នៅនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលាឆ្នាំ២០២៣ ក្រុមហាម៉ាសបានបើកការលុកលុយដ៏ធំនិងគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលជាខ្លាំងសម្រាប់អ៊ីស្រាអែលផ្ទាល់ និងអន្តរជាតិ។ ក្រុមហាម៉ាសបានចល័តខ្លួនយ៉ាងលឿននឹកស្មានមិនដល់ និងបានវាយប្រហារលើភាគខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលដោយបានបាញ់រះគ្រាប់រ៉ុក្កែតរាប់ពាន់គ្រាប់ចេញពីតំបន់កាហ្សា និងបានបញ្ជូនខ្មាន់កាំភ្លើងឆ្លងកាត់ព្រំដែនចូលទៅក្នុងទឹកដីអ៊ីស្រាអែលបាញ់ប្រហារ និងចាប់ជាចំណាប់ខ្មាំង។
អ្នកនាំពាក្យក្រុមហាម៉ាស លោក Khaled Qadomi បាននិយាយថា ប្រតិបត្តិការយោធារបស់ក្រុមនេះគឺដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងអំពើឃោរឃៅទាំងអស់ដែលប៉ាឡេស្ទីនបានជួបប្រទះក្នុងរយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកនេះ ដោយសង្កត់ធ្ងន់ថា៖«យើងចង់ឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិបញ្ឈប់អំពើឃោរឃៅនៅកាហ្សា ប្រឆាំងនឹងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន និងវិហារបរិសុទ្ធ អាល់ អាក្សសា ជាដើម ហើយអ្វីទាំងអស់នេះជាហេតុផលនៅពីក្រោយការចាប់ផ្តើមសមរភូមិនេះ»។ មេដឹកនាំក្រុមហាម៉ាសជាន់ខ្ពស់បាននិយាយថា ខ្លួនបានចាប់ទាហានអ៊ីស្រាអែលបានច្រើនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងអំឡុងពេលការវាយប្រហារ ដើម្បីឱ្យអាជ្ញាធរអ៊ីស្រាអែលដោះលែងអ្នកទោសប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់ដែលកំពុងជាប់ឃុំក្នុងពន្ធនាគារ៕
Post a Comment